Pope Leo XIV đã kêu gọi các chính phủ trên toàn thế giới làm chậm tốc độ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời cảnh báo rằng công nghệ này có thể thúc đẩy thông tin sai lệch, làm gia tăng xung đột và đẩy nhân loại đến nguy cơ chiến tranh kéo dài nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Thông điệp được đưa ra trong thông điệp giáo hoàng đầu tiên của ông mang tên Magnifica Humanitas (tạm dịch: “Nhân tính Vĩ đại”), một văn kiện dài khoảng 43.000 từ được Vatican công bố ngày 25/5. Đây được xem là một trong những văn bản quan trọng nhất của triều đại Giáo hoàng Leo XIV cho đến nay, thể hiện rõ lập trường của ông đối với các thách thức công nghệ và xã hội trong thời đại mới.
Lo ngại AI vượt khỏi tầm kiểm soát của con người
Trong văn kiện này, Giáo hoàng Leo XIV đặc biệt cảnh báo về sự phát triển của các hệ thống vũ khí tự động và việc AI ngày càng tham gia sâu vào các quyết định có ảnh hưởng lớn đến con người.
Ông nhấn mạnh rằng sự bùng nổ của AI đang diễn ra với tốc độ quá nhanh, trong khi các cơ chế giám sát, luật pháp và trách nhiệm chính trị lại chưa theo kịp. Theo ông, thế giới cần một cách tiếp cận thận trọng hơn để tránh những hậu quả khó đảo ngược.
Giáo hoàng kêu gọi xây dựng các khung pháp lý mạnh mẽ, thiết lập cơ chế giám sát độc lập và nâng cao nhận thức của người dân về công nghệ AI. Ông cũng cho rằng giới chính trị không nên từ bỏ trách nhiệm quản lý trước sức ép từ cuộc đua công nghệ giữa các tập đoàn.
Phản đối việc để dữ liệu AI nằm trong tay các tập đoàn
Một nội dung đáng chú ý khác trong thông điệp là lời kêu gọi không để quyền sở hữu dữ liệu AI tập trung hoàn toàn vào các doanh nghiệp tư nhân.
Theo Giáo hoàng Leo XIV, dữ liệu đang trở thành nguồn tài nguyên có giá trị chiến lược và cần được quản lý theo hướng phục vụ lợi ích chung của xã hội. Ông cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần bảo vệ quyền lợi của người lao động, đồng thời bảo đảm trẻ em được an toàn trước những tác động tiêu cực của công nghệ số.
Ông cũng bày tỏ quan ngại rằng AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng kinh tế khi lợi ích chủ yếu tập trung vào một số công ty công nghệ lớn, trong khi nhiều nhóm lao động có nguy cơ bị thay thế hoặc mất cơ hội việc làm.
Chỉ trích AI trong chiến tranh và khái niệm “chiến tranh chính nghĩa”
Một trong những phần mạnh mẽ nhất của văn kiện tập trung vào vấn đề quân sự hóa AI. Giáo hoàng Leo XIV cảnh báo việc giao quyền quyết định sinh mạng con người cho các hệ thống tự động là điều đặc biệt nguy hiểm. Ông cho rằng các loại vũ khí vận hành bằng AI có thể khiến chiến tranh trở nên dễ dàng hơn đối với những người ra quyết định, trong khi hậu quả nhân đạo lại ngày càng nghiêm trọng hơn đối với dân thường.
Ông đồng thời chỉ trích học thuyết “chiến tranh chính nghĩa”, cho rằng khái niệm này ngày càng trở nên lỗi thời trong bối cảnh các cuộc xung đột hiện đại có sức tàn phá lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến cộng đồng dân sự. Theo Giáo hoàng, lợi nhuận từ ngành công nghiệp vũ khí và các toan tính chính trị đang góp phần kéo dài nhiều cuộc chiến trên thế giới.
AI phải phục vụ con người, không thay thế con người
Thông điệp Magnifica Humanitas được gửi không chỉ tới cộng đồng Công giáo mà còn hướng tới “mọi người có thiện chí” trên toàn thế giới. Giáo hoàng Leo XIV sử dụng hình ảnh Tháp Babel trong Kinh Thánh như một phép ẩn dụ cho tham vọng công nghệ không giới hạn của nhân loại. Ông cho rằng AI có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng chỉ khi được đặt dưới sự kiểm soát của các giá trị đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Theo ông, nhân loại đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng: hoặc sử dụng AI để phục vụ lợi ích chung, hoặc để công nghệ phát triển ngoài tầm kiểm soát và tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với hòa bình, lao động và các mối quan hệ xã hội.
Các chuyên gia Vatican nhận định văn kiện này có thể trở thành một trong những tài liệu tham khảo quan trọng nhất trong các cuộc thảo luận toàn cầu về đạo đức AI trong những năm tới, tương tự vai trò mà nhiều thông điệp giáo hoàng trước đây từng tạo ra đối với các vấn đề xã hội lớn của thế giới.